Πιστεύομεν εἰς τὴν Αριστείαν.

Ν.Σ. Μαυρογιάννης

 Μαθηματικός (MSc, PhD)

Ο Γεώργιος Παπανδρέου στον γνωστό ως Λόγο της Απελευθέρωσης (18-10-1944)   διακήρυξε «Πιστεύομεν εἰς τὴν Λαοκρατίαν». Η ρήση είναι διάσημη όχι φυσικά για την προσήλωση του ομιλητή σε ό,τι διακήρυττε αλλά ως παράδειγμα χρήσης  της διπλής γλώσσας στην Πολιτική .  Όπου επιχειρείται η εξουδετέρωση ενός αιτήματος των πολιτικών αντιπάλων με την, δήθεν,  υιοθέτηση του. Ως γνωστόν ο Γ. Παπανδρέου είχε απέναντι του τις πολιτικές διεκδικήσεις του ΕΑΜ.

Πριν περίπου ένα μήνα ο νυν Υπουργός Παιδείας απαντώντας σε επερώτηση είπε:

«Ξεκαθαρίζω ότι εμείς δεν έχουμε τίποτα με την αριστεία. Είμαστε υπέρ. Άλλο είναι το θέμα. Το θέμα είναι αν θα συναινέσουμε στη δημιουργία ενός δικτύου εξήντα, εβδομήντα, ογδόντα, εκατό σχολείων –δήθεν- αριστείας σε ολόκληρη τη χώρα που θα αποτελέσουν το άλλοθι για να αφεθούν στην καταβύθισή τους τα υπόλοιπα τέσσερις χιλιάδες σχολεία. Αυτό είναι το θέμα. Το θέμα είναι αν θα συναινέσουμε στην ικανοποίηση ζήτησης εκ μέρους μεσαίων στρωμάτων για τη δημιουργία ενός δικτύου που θα ικανοποιεί περίπου δώδεκα χιλιάδες μαθητές και θα αφήσουμε πάνω από ένα εκατομμύριο μαθητές στην τύχη τους.  Όπως σωστά είχε πει και ο προκάτοχός μου στο Υπουργείο Παιδείας, ο κ. Αριστείδης Μπαλτάς, θέλουμε το άριστο σχολείο που βρίσκεται σε αντίθεση με το σχολείο αριστείας, τουλάχιστον όπως το ορίζει ο νεοφιλελευθερισμός. Σκοπός μας είναι όλα τα σχολεία της χώρας να γίνουν σταδιακά, βήμα-βήμα, άριστα σχολεία. »

O Υπουργός  ενέταξε μεν τα Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία  στα απότοκα του νεοφιλελευθερισμού αλλά δεν ανέφερε τι ακριβώς αντιλαμβάνεται ως αριστεία πέρα από την αοριστία "άριστα σχολεία". Αν πάντως επιμείνουμε να μιλάμε Ελληνικά, προαγωγή της αριστείας  στην εκπαίδευση σημαίνει  ενίσχυση των αρίστων δηλαδή των καλλίτερων σε σχέση με κάποιο κριτήριο.  Η εκπαίδευση αν και κατά κανόνα είναι ομαδική λειτουργία αποβλέπει σε άτομα. Φυσικά και ενδιαφέρει η βελτίωση σχολικών τμημάτων, σχολείων, ομάδων σχολείων και του εκπαιδευτικού συστήματος εν γένει αλλά αποτελεί υπεκφυγή το να ισχυρίζεται κάποιος ότι ενδιαφέρεται για όλα αυτά χωρίς να υπολογίζει στα άτομα.

Ιστορικά η Αριστερά δεν ήταν πάντοτε εναντίον  Αριστείας ούτε εναντίον της ατομικής βελτίωσης.  Το ενάντιο. Έγκαιρα οι άνθρωποι της είχαν αντιληφθεί ότι είναι αδύνατη η Ηγεμονία της αν δεν προσεταιριστεί ή παραγάγει αριστείς σε κάθε θέση του καταμερισμού εργασίας. Οι παραινέσεις πολλές και γνωστές:  Από το «Εγκώμιο στη Μάθηση». του Μπρεχτ («...Ξεκίνα! Πρέπει όλα να τα ξέρεις!.. ».), το εμβληματικό «Τρώγε το φαΐ σου, αγάπα το κελί σου, διάβαζε πολύ» και το  σχετικά πρόσφατο «Πρώτοι στα μαθήματα πρώτοι στον αγώνα». το μήνυμα ήταν πάντα το ίδιο: η ατομική βελτίωση είναι σημαντική και για την συλλογικότητα.  Είναι γνωστό ότι η Σοβιετική Ένωση καθώς και άλλες σοσιαλιστικές χώρες είχαν προτάξει την Αριστεία (τα σχολεία που είχαν για ικανούς μαθητές ήσαν περίφημα)  διότι διέβλεπαν  ότι αποτελεί βασική προϋπόθεση της ύπαρξης τους. Η κατάρρευση αυτών των χωρών δεν είναι άσχετη με την υποχώρηση της Αριστείας προς όφελος της κομματικής ευνοιοκρατίας  και της ομοιομορφίας των μετρίων.

Αν πραγματικά στο κυβερνόν κόμμα ενδιαφέρονταν για την προαγωγή της Αριστείας όχι απλώς θα διατηρούσαν το δίκτυο των Προτύπων Πειραματικών Σχολείων (ΠΠΣ) με τα χαρακτηριστικά που είχαν όταν το παρέλαβαν αλλά θα το επεξέτειναν όπως είχε προγραμματισθεί από τις προηγούμενες «αστικές» κυβερνήσεις. Για να δώσουν ευκαιρίες στα ικανά παιδιά και ώθηση στην εκπαίδευση που τόσο ανάγκη έχει η Πατρίδα μας. Μπορούσαν συγχρόνως να επιδείξουν και το υποτιθέμενο ενδιαφέρον τους για την βελτίωση των υπόλοιπων σχολείων. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο. Δεν το έπραξαν για πολύ συγκεκριμένους εσωτερικούς λόγους.

Η λεγόμενη Αριστερά έχει προ πολλού πάψει να έχει οποιαδήποτε σχέση με οποιαδήποτε έννοια Αριστείας.  Φυσικά και με κάθε διάθεση υπεράσπισης της. Χάρη, κυρίως, στην δική της επιρροή οι φοιτητικές παρατάξεις ήδη από την δεκαετία του 80 εκπαιδεύουν τους φοιτητές σε λογικές του «Όχι στην εντατικοποίηση». Δικοί της συνδικαλιστές ποτισμένοι με το «Όχι στην αξιολόγηση χειραγώγηση» αναγορεύουν την ανεπάρκεια των εκπαιδευτικών σε κεκτημένο δικαίωμα. Οι ίδιοι άνθρωποι περνούν στην εγκύκλια εκπαίδευση λογικές της ήσσονος προσπάθειας ευαγγελιζόμενοι ένα «Σχολείο που μορφώνει και όχι να εξοντώνει». Παντού κάθε προσπάθεια αποτίμησης ή λογοδοσίας θεωρείται casus belli. Ένας φαύλος κύκλος  υπεράσπισης των συμφερόντων των μετρίων έχει αναγάγει στον χώρο της εργασίας ως γνώμονα απλοϊκές λογικές του τύπου «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη»..

Η εχθρότητα  της «πρώτη φορά Αριστερά» έναντι της Αριστείας δεν έχει να κάνει με την αδεξιότητα του κυβερνώντος πρωτάρη ή κάποια παιδική κινηματική αρρώστια που έχει ως αποτέλεσμα την επιθυμία να μπολιαστεί άρον-άρον η κοινωνία με ισότητα. Έχει σχέση με την  αυτοσυντήρηση. Ένα σημαντικό τμήμα κυβερνητικών στελεχών είναι προϊόν μηχανισμών (σε κόμματα, συνδικάτα, πανεπιστημιακά δίκτυα), έχουν ανέλθει παρ' αξίαν χωρίς αξιόλογη εμπειρία σε περιβάλλοντα μόχθου, ανταγωνισμού και πραγματικών ευθυνών. Οι κάκιστες επιδόσεις που επιδεικνύονται στα δύσκολα (Οικονομία, Διοίκηση, Υγεία, Παιδεία, Ασφάλεια) οφείλονται στο ότι αρκετοί έχουν ασχοληθεί με εύκολα επιτηδεύματα (του επαγγελματία συνδικαλιστή, του άεργου πολιτικού καθοδηγητή, του ακτιβιστή, του αλληλέγγυου κ.α.). 

Ήδη από τα πρώτα εκπαιδευτικά νομοθετήματα φροντίζουν να αλλάξει  το αξιακό σύστημα της εκπαίδευσης ώστε όχι απλώς να εναρμονίζεται με τις ιδεολογικές προτεραιότητες της κυβέρνησης αλλά και να δικαιώνει το προφίλ των κυβερνητικών αξιωματούχων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο λοιπόν ότι το πρώτο πράγμα που κατεβλήθη προσπάθεια να πληγεί ήταν η αξιωσύνη. Διάλυση του δικτύου των ΠΠΣ, επαναφορά του 9,5 για την προαγωγή στο Λύκειο, απομάκρυνση διακεκριμένων επιστημόνων από την διοίκηση των ΑΕΙ και παράδοση τους στη συμπαιγνία παρατάξεων φοιτητών-ΔΕΠ, επιλογή Διευθυντών σχολείων με ψηφοφορία κ.α.  

Ενώ η κυβέρνηση προχωρεί ακάθεκτη, και κατά το δοκούν, στην αλλαγή του νομοθετικού χάρτη της Εκπαίδευσης, ενώ κομματικά στελέχη ακροβολίζονται συστηματικά σε θέσεις κλειδιά, συγχρόνως οργανώνει τον φερόμενο ως διάλογο για την Παιδεία.  Ήδη από την εκκίνηση του  φαίνεται ότι επιχειρείται  ένα είδος ζύμωσης της κοινωνίας ώστε να δεχθεί μία άρρητη μεν αλλά ορατή δια γυμνού οφθαλμού ατζέντα: Ήδη έχουν πέσει στο τραπέζι ιδέες για ένα χαλαρό σχολείο με μικρές απαιτήσεις άρα και  μικρές αποδόσεις.  Ένα σχολείο όπου οι τάχα κοινωνικές ευαισθησίες, η αποδοχή της διαβόητης ετερότητας, ο αφελληνισμός θεωρούνται πιο σημαντικά πράγματα από την μάθηση, την δημιουργία και γιατί όχι το πρωτείο.

Περί Μετριότητας και Αριστείας: Ομιλία του Καθηγητή Ιωάννη Ιωαννίδη (Mediocracy vs. Meritocracy)

Η κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας.

Ν.Σ. Μαυρογιάννης

Μαθηματικός (MSc, PhD)

Η διάλυση του ενιαίου δικτύου των Προτύπων Πειραματικών Σχολείων (ΠΠΣ) που πραγματοποίησε η απελθούσα κυβέρνηση για αρκετούς πολίτες εξακολουθεί να παραμένει ακατανόητη. Διότι σύμφωνα με την κοινή  λογική δεν διαλύει κάποιος ένα  κατά γενική ομολογία πετυχημένο θεσμό που αγκάλιασε και περιέβαλλε με την εμπιστοσύνη της η Ελληνική κοινωνία. Η αμηχανία όμως προέρχεται από την αποδοχή μίας σιωπηρής υπόθεσης ότι η επί επτάμηνο κυβέρνηση της χώρας όντως ενδιαφέρονταν για να πάνε καλά τα εκπαιδευτικά μας πράγματα. Πρόκειται όμως για υπόθεση που δεν εδράζεται σε πραγματικά περιστατικά. Το ενάντιο μάλιστα. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι υπήρξε ενδιαφέρον να πάνε προς μία κατεύθυνση όχι όμως προς κάτι που να μοιάζει με κοινό καλό.

Η πλειονότητα των ενεργειών της προηγούμενης κυβέρνησης και οπωσδήποτε της ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας ήταν ολοφάνερο ότι απευθυνόταν  σε κομματικό και όχι εθνικό ακροατήριο. Επειδή στα οικονομικά θέματα φαινόταν από την αρχή, και αποδείχθηκε περίτρανα στο τέλος, ότι δεν υπήρχαν περιθώρια ελιγμών που να δίνουν ένα προοδευτικό  άρωμα  επελέγησαν στυγνά ορισμένα εσωτερικά θέματα  "άμεσης απόδοσης" όπου μπορούσε να εφαρμοστεί η κομματική παπαγαλία. Προνομιακοί εσωκομματικοί συνομιλητές υπήρξαν αφενός οι ασκούντες το επιτήδευμα του προασπιστή δικαιωμάτων και του αλληλέγγυου χάριν των οποίων είχαμε τα σχετικά επακόλουθα (μεταναστευτικό, φυλακές, ιθαγένεια, Σκουριές κ.α. ) και αφ' ετέρου οι συνδικαλιστές (ΕΡΤ, καθαρίστριες, διαθέσιμοι και η πολύπαθη εκπαίδευση). Στην εκπαίδευση τα έδωσαν όλα: ενίσχυση του των φοιτητοπατέρων στα ΑΕΙ, ενίσχυση των καταληψιών εν γένει , χαλάρωση των σπουδών στα Λύκεια, πάγωμα της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών, αποδυνάμωση της ιεραρχίας στα σχολεία με την μέθοδο των εκλογών και άμεση επίθεση σε εκείνο του μέρος της εκπαίδευσης που αξιολογούνταν και λογοδοτούσε: των ΠΠΣ.

Ο μεγαλύτερος ωφελημένος υπήρξε η ιδιωτική εκπαίδευση. Καταργώντας τις εξετάσεις στα ΠΠΣ σταμάτησε η εν πολλοίς ταπεινωτική αιμορραγία των  ικανών μαθητών που  έστρεφαν τις πλάτες στην ιδιωτική εκπαίδευση προτιμώντας την δημόσια. Βυθίζοντας δε στο τέλμα την τελευταία,  εθίζεται η κοινωνία στην αναζήτηση εκπαιδευτικών διεξόδων  εξ' ολοκλήρου επί πληρωμή.  Ας σημειωθεί ότι η επιβολή ΦΠΑ στα δίδακτρα των ιδιωτικών σχολείων δεν θίγει στον ίδιο βαθμό όλη την ιδιωτική εκπαίδευση. Είναι αμφίβολο αν θα πληγούν οι μεγάλες μπράντες όπου στέλνει τα παιδιά της η πολιτική-κοινωνική ελίτ της χώρας και όπου η φοίτηση  πέρα από την όποια εκπαιδευτική αξία εμπεριέχει στοιχεία κοινωνικού κύρους. Πλήττονται τα ιδιωτικά σχολεία που απευθύνονται σε μεσαία εισοδηματικά-κοινωνικά στρώματα και, κυρίως,  τα φροντιστήρια που είναι ένας σχετικά προσιτός λαϊκός εκπαιδευτικός θεσμός.

Η λεγόμενη αριστερή διακυβέρνηση επέδειξε αυτή την πρωτοφανή αναλγησία έναντι του εκπαιδευτικού μέλλοντος των φτωχότερων παιδιών για ένα απλούστατο λόγο. Διότι οι άνθρωποι της στην πλειονότητα τους μόνο στα λόγια είναι "υπερ αδυνάτου".  Κατά κανόνα αντιμετωπίζουν με άλλα κριτήρια τους εαυτούς,  τους γόνους τους και τους ανθρώπους του περιβάλλοντος τους απ' ότι το πόπολο.  Το λεγόμενο ο ηθικό πλεονέκτημα είναι στην πραγματικότητα ανύπαρκτο.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα παλιά και πρόσφατα. Το 2006 ξεκίνησε  μεγάλη αναταραχή στην Ανώτατη Εκπαίδευση με αφορμή την τροποποίηση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Τότε ο πολιτικός σχηματισμός που στήριξε την απελθούσα κυβέρνηση με πύρινους λόγους έστελνε  τους φοιτητές να συγκρουστούν με την αστυνομία. Ωστόσο η περίφημη κίνηση των 1000 (στην πραγματικότητα ήσαν περίπου 300) που ανάμεσα τους φιγουράρουν επιφανή άτομα του μέχρι πριν λίγο καιρό κυβερνητικού στρατοπέδου εν αντιθέσει με την τότε ΠΟΣΔΕΠ διακήρυσσε ότι:

"Ο δημόσιος χαρακτήρας της εκπαίδευσης δεν κινδυνεύει από την ύπαρξη ιδιωτικών σχολών αλλά από την κατάρρευση του δημόσιου πανεπιστημίου."

Συγχρόνως η στα λόγια έχθρα με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν εμπόδισε κάποιους να κάνουν δουλειές με το Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το πρώτο επί πληρωμή πανεπιστήμιο της χώρας. Δηλαδή άλλες αρχές για την αναλώσιμη φτωχολογιά και άλλες για τις καριέρες των ολίγων. Την ίδια αντίληψη την βλέπουμε να διατρέχει πλείστες όψεις του δημοσίου βίου.  Άνθρωποι την πρώην κυβέρνησης επέλεξαν διαφορετική ιατρική περίθαλψη από αυτή που οι ίδιοι επεφύλασσαν στον πολύ κόσμο,  αξιοποίησαν εσωτερική πληροφόρηση για τα οικονομικά συμφέροντα δικών τους, διασφάλισαν τα χρήματα τους σε ξένες τράπεζες, προώθησαν ανθρώπους τους  με προσλήψεις, μετατάξεις, αποσπάσεις, τοποθετήσεις σε θέση ευθύνης κ.τ.λ. Ως και διπλό διορισμό του ιδίου προσώπου είδαμε μάλλον για έξτρα σιγουριά.  Η δε  τοποθέτηση των 11 περιφερειαρχών εκπαίδευσης  έκανε όλη την Ευρώπη να γελάει.

Φυσικά η διαφοροποίηση στην εκπαίδευση δεν θα έμενε απ' έξω. Π.χ. όπως πρόσφατα μάθαμε το τέκνο του απελθόντος πρωθυπουργού φοιτά σε εκπαιδευτήριο που τα ετήσια δίδακτρα του είναι όσο ο ετήσιος μισθός πολλών εργαζομένων.  Αν υποτεθεί ότι πρόκειται για μία καλή εκπαιδευτική μοίρα τότε αυτή δεν προορίζεται και  για τα παιδιά που φοιτούν στο Δημόσιο σχολείο.  Διότι όπως είπε πρόσφατα σε τηλεοπτική εκπομπή (Σκάϊ 8-9-15) ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας  αναφερόμενος στα ΠΠΣ :

"Εμείς λοιπόν είπαμε: όποιος θέλει να πάει σε ιδιωτικό σχολείο το παιδί του να πληρώσει και να πάει σε ιδιωτικό σχολείο το παιδί του. Ιδιωτικό σχολείο μέσα στο δημόσιο σύστημα δε μπορούμε να στήσουμε. Αυτό!...(και συνέχισε εννοώντας τα ΠΠΣ)... Έχει  όλα τα χαρακτηριστικά  του ιδιωτικού σχολείου. Όλα τα χαρακτηριστικά του ιδιωτικού σχολείου. Ήταν πολιτική  μας θέση. (τρις).."

Με άλλα λόγια δεν είναι επιτρεπτή η αναβάθμιση έστω και μέρους της Δημόσια Εκπαίδευσης ακόμη και αν αυτή γίνεται ουσιαστικά χωρίς επιπλέον πόρους. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ότι εκτός από τον θεσμικό στραγγαλισμό του Δημοσίου Σχολείου είδαμε και ένα συστηματικό εγκωμιασμό του ιδιωτικού. Ο απελθών Υπουργός Παιδείας  στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης (9-2-2015) αφού ειρωνεύθηκε τα ΠΠΣ χαρακτηρίζοντας τα

"'αριστα, υποτίθεται, σχολεία"

μας πληροφόρησε:

"Καλά σχολεία την εποχή μου ήταν τα δημόσια. Ένα από τα μεγαλύτερα εθνικά εγκλήματα, αν μου επιτρέπετε τη σχετική μεγαλοστομία, είναι ότι από τότε μέχρι σήμερα καλά σχολεία είναι τα ιδιωτικά."

Τα ΠΠΣ λοιπόν κατά τον πρώην Υπουργό ήσαν κατ'  επίφαση και μόνο καλά: Το ποιοτικό σχολείο είναι το ακριβό. Είναι γνωστό ότι η μέση ελληνική οικογένεια επιδεικνύει ένα ξεχωριστό και χαρακτηριστικό ενδιαφέρον για τις σπουδές των παιδιών της. Η συνήθης λύση είναι το δωρεάν δημόσιο σχολείο σε συνδυασμό με το συμπλήρωμα του φτηνού λαϊκού φροντιστηρίου. Είτε συμφωνεί κανείς είτε όχι αυτή είναι η πραγματικότητα. Η απελθούσα ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας δεν αρκέστηκε να αποδομήσει τα ΠΠΣ και να μειώσει το έργο τους προβάλλοντας την Ιδιωτική Εκπαίδευση. Συνέχισε τα υπέρ της τελευταίας εγκώμια και για τον ρόλο τους πλέον ως φροντιστηρίων. Έτσι ο πρώην Αναπληρωτής Υπουργός Παιδείας σε ραδιοφωνική εκπομπή στο 105.5 (12.2.2015)

μας πληροφορεί:

"...οι σχολάρχες, να το πω έτσι, αρκετοί δεν ξέρω, πολλοί-λίγοι δεν έχει σημασία, τα έχουν μετατρέψει σε πολύ καλά (sic) φροντιστήρια..."

Η έγνοια για την υποβάθμιση του ρόλου των ΠΠΣ και των φροντιστηρίων επιδέχεται μία εξήγηση. Η ορατότητα και ο προβληματισμός των κυβερνητικών αξιωματούχων είναι εγκλωβισμένος στον κύκλο των συνδικαλιστικών μηχανισμών όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και δεν τον υπερβαίνει. Είναι πασίγνωστο ότι οι συνδικαλιστές εκπαιδευτικοί βλέπουν τους συναδέλφους φροντιστές ως απειλή. Στην κορπορατική αντίληψη που τους διακατέχει ο φροντιστής αποτελεί ένα αρνητικό μέτρο σκληρά εργαζόμενου εκπαιδευτικού. Όχι πάντα αλλά συχνά η δουλειά στο σχολείο φαντάζει φτωχή σε σχέση με το σφύζον από ζωντάνια γειτονικό φροντιστήριο. Κάτι παρόμοιο συνέβη με τα ΠΠΣ. Ο Ν. 3966/2011 απελευθέρωσε τα ΠΠΣ, τους έδωσε μία ώθηση προς τα εμπρός και δρομολογήθηκε ένα γίγνεσθαι που χαλούσε την πιάτσα. Στην εκπομπή που αναφέραμε  ο Γ.Γ. του Υπουργείου προσπάθησε να μειώσει την αξία αυτού του momemtum. Προφανώς αγνοώντας (ή παραβλέποντας σκόπιμα) του τι πλάτη και τι ψυχή βάζει η πλειονότητα του προσωπικού των ΠΠΣ είπε:

"...δεν ισχύει αυτό ότι ο καθένας κάνει το κέφι του και περνάει ωραία. Δείτε το λίγο: Οι εκπαιδευτικοί των πειραματικών μοριοδοτούνται αναλογα με τις λέσχες και τις δραστηριότητες που αναλαμβάνουν. Είναι άλλο πράγμα από το να είναι εκπαιδευτικοί που κάνουνε και ράνουνε..."

Για να δικαιολογηθεί η επιβολή  μιας τεχνητής ισότητας στα Δημόσια Σχολεία εκτοξεύονται διακηρύξεις περί  ισόρροπης ανάπτυξης όλων των σχολείων,  συνθήματα που αντλούνται απ' ευθείας από την ντουντούκα όπως  " δεν θέλουμε σχολεία αρίστων αλλά άριστα σχολεία για όλους" και επικλήσεις του μύθου περί "σχολείου της γειτονιάς". Πράγματα που κανείς δεν είναι, πλέον,  διατεθειμένος να τα πιστέψει.

Αυτά που μένουν είναι μόνο ερωτηματικά.

Μήπως η λαγνεία για τα εμβληματικά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια  υπάρχει για τους ίδιους λόγους που εκτιμούν τα προνόμια οι αστοί και τα τιμούσαν δεόντως τα μέλη της νομενκλατούρας των πρώην σοσιαλιστικών χωρών;

Μήπως οι "πρώτη φορά αριστερά" κυβερνήτες ήσαν ίδιοι και απαράλλαχτοι με τους αστούς πολιτικούς που διαδέχθηκαν; 

Μήπως, επιτέλους,  προτού κάποιοι αναδειχθούν σε λαϊκούς ηγέτες πρέπει να εξαναγκαστούν να αναφέρουν πόσο κομμάτι κοινωνικής μοίρας έχουν κοινό με τον πολύ κόσμο (τι λεφτά έχουν, σε τι σχολεία πήγαν, πού έχουν δουλέψει, σε τι σπίτι μένουν, σε τι σχολεία πάνε τα παιδιά τους, που καταφεύγουν για την υγειά τους, αν και που κάνουν διακοπές κ.α.); Απλές ερωτήσεις που δέχονται απλές και γρήγορες απαντήσεις.